آن وقتها ما كه نبوديم. ولي آنها كه بودند هم برايشان مهم نبود كه هوشنگ وزيري كتابي به نام «انقلاب يا اصلاح» را ترجمه كرده كه در آن نظرات پوپر و ماركوزه درباره كار انقلابي و كار اصلاحي به طور خلاصه آمده است. از آن روز تا امروز، خيليها خودشان را سرزنش كردهاند كه چرا آن كتاب را نخوانده بودند و قبل از آن كار بزرگ، آن سؤال بزرگتر را از خود نكرده بودند؛ كه بالاخره كدام؟ انقلاب يا اصلاح؟
اما از ديشب اينقدر اين سؤال با تمام حواشياش پاپيچم شده كه امروز مجبور به دو عذرخواهي شدم به خاطر دو مطلبي كه قول داده بودم و هيچكدام را نتوانستم بنويسم. اعصابم را تصويرها و خبرهاي جلسه 16 آذر دانشگاه به هم ريخته بود. هي از خودم ميپرسيدم و ميپرسم بالاخره كدام؟
كدام رييسجمهور را ما ميخواهيم؟ كسي كه برود سد و پالايشگاه را ده دفعه افتتاح كند، يا كسي كه بيايد در جلسه با كساني بنشيند كه ميداند شديدترين انتقادها به سمت نشانه ميروند؟ كدام خاتمي را ميپسنديم؟ كسي كه به خاطر بيبرنامگي دانشگاه و انجمن از دانشجويان عذرخواهي ميكند، يا كسي كه تهديد ميكند آدم باشيد وگرنه ميگويم بيرونتان كنند؟
با كدام روش ميخواهيم فعاليت سياسي كنيم؟ با الگوي مي 68 فرانسه كه يك جنبش صدها هزار نفري دانشجويي به راه افتاد و درگيريهاي خياباني شديدي رخ داد و آيا كسي اينقدر پتانسيل دارد، يا با مدل در حال نهادينه شدن تا در پنجاه توماني شعار دادن و بعد متفرق شدن؟ و در دو صورت، با كدام روش ميخواهيم با ما رفتار شود؟ با روش امروز يا با روش تير ماه 82 يا تير ماه 78 ، يا اصلا با مدل سالهاي سعيد امامي؟
و كدام رفتار شخصي را در فعاليتهاي اجتماعي بايد در پيش بگيريم؟ كدام حريمها را بايد رعايت كنيم؟ تا كجا حق داريم فرياد بزنيم، فحش بدهيم، توهين كنيم؟ و ما چه كار كردهايم كه از ديگران اينقدر انتظار داريم؟ و ما بالاخره چه ميخواهيم؟ و خواستهمان درون نظام است يا بيرون نظام؟ و با كدام روش ميخواهيم آن را جلو ببريم؟ بالاخره، ته ته ماجرا، كدام طرفي هستيم: اصلاح يا انقلاب؟
اصلا خيلي دارم دور ذهن خودم ميپيچم. خودم هم گيجم. اصلا بيخيال؛ شوخي كرديم. همان برويد فحش بدهيد. زير آن سقف كاذبي كه براي نمازجمعه زده شده، به طرف در پنجاه تومني برويد و صد نفري شعار بدهيد، و صدايتان طوري بپيچد كه فكر كنيد يك راهپيمايي ميليوني است. خوش باشيد. البته راهي است كه ديگران هم رفتهاند. اما راه باز است، شما هم برويد. خوش بگذرد!