به خاطر سه چهار كار كه از قضا همزمان هم شدهاند، مدت نه چندان كمي است كه مجبور به بالا رفتن پياپي از پلههاي دادگستري شدهام. در اين هفته كه تقريبا هر روز تمام وقت اداري را در مراكز مختلف قضايي بودم، دنبال اين كار و آن پرونده.
البته از قديم گفتهاند خدا گذار هيچ كسي را به اينجور جاها نيندازد، و اين حرف هم چندان بيراه نيست. اما خب اگر بخواهم انصاف بدهم، تحولات مثبت و خوبي در بعضي از حوزههاي كار قضايي ايجاد شده است. در واقع وضعيت اكثر بخشهاي قوه قضاييه در سالهاي اخير تغيير جدي كرده است، حالا در بعضي از قسمتها تغييرات مثبت است و در معدود قسمتهايي كه بيشتر به حوزههاي سياسي محدود است هم منفي!
براي نمونه، تشكيل شوراهاي حل اختلاف، واقعا يكي از پيشرفتهاي مهمي است كه در اين چند ساله رخ داده است. البته من تخصص حقوقي ندارم، اما چون يك مورد را قبلا در دادگاه ديده بودم و الان روند بررسي همان موضوع را در حل اختلاف نيز پيگيري كردم، واقعا تفاوت آشكاري در اين بين ديدم. يك مقايسه ديگر هم ميتوانم بكنم ميان مراجعهاي كه بيش از يك سال پيش در ماه آغازين تشكيل شوراهاي حل اختلاف به اين نهاد داشتم، با مراجعه اخيرم. بينظمي آن زمان، كه همان بينظمي و آشفتگي و شلوغي متداول و مرسوم در دستگاههاي قضايي بود، الان جاي خود را به يك سيستم نسبتا جاافتاده و منظم (به نسبت كارهاي ديگر در جمهوري اسلامي) داده است.
نديده ميتوان حدس زد كه يكي از دلايل مهم پديد آمدن اين وضعيت، حركت دستگاه قضايي كشور از نظم سخت و آهنين به سمت نظم مدني و قانونمدار است. آدمها اكثرا همان آدمها هستند و مشكلات نيز همان مشكلات. فرهنگ ارباب رجوع نيز تغيير چنداني نكرده و اوضاع فلكي و جوي هم عوض نشده. آن چيزي كه در اين بين تغيير كرده و قابل توجه و البته ستايش است، تغيير نگرشي است به تدريج در سرسختترين و كهنترين نهادهاي سنتي رسمي ايران هم به وجود آمده است. قوه قضاييه هم با همه تنبلي متعارفش در پذيرش تحولات، كه در همهجاي دنيا و در همه سيستمهاي حقوقي همينطور است، وارد اين روند شده و اتفاقا تحولات خيلي خوبي هم داشته است. براي مثالي ديگر، گزارش عليزاده در روزهاي گذشته درباره نقض حقوق بشر در زندانهاي ايران، با هر نيتي كه باشد و هر تفسيري كه از آن داشته باشيم، كاري شجاعانه و ستودني است. و اصلا اهميت و ضرورتي ندارد كه وقتي از انگونه موارد صحبت ميكنيم، يك پرانتز باز كنيم و بنويسيم به لطف دوم خرداد! مهم اين است كه يكسري اتفاقات افتاده است، حالا اصلا به لطف خدا.
بايد بعد از كمي به فكر مثبت ديدن هم باشيم. اين روزها عينكها زيادي دودي شده است!